|
Deutche
Text: Marion Samuel Preis 2002
Deutche Text: Preis Osnabrücker Land 2003
Marion Samuel Prijs
Aan Volker Issmer is de Marion Samuel Prijs toegekend om zijn onderzoek in de
afgelopen jaren naar het NS-verleden van Duitsland. In het bijzonder in de regio
Osnabrück, waar zijn onderzoek naar dwangarbeiders en dwangarbeidsters uit
Nederland en Polen zijn speciale aandacht had. Naast talrijke geschriften,
boeken en een tentoonstelling van zijn hand zijn door zijn medewerking
handreikingen voor scholen en studenten ontstaan.
Volker Issmer (1943) heeft geschiedenis gestudeerd. Hij heeft zich geheel
gestort op de geschiedenis van Nationaal Socialistisch Duitsland /
Osnabrück en omgeving in de tijd van het N.S. / en in het bijzonder het
Arbeitserziehungslager Ohrbeck. AZ Ohrbeck is gebruikt van januari 1944 tot april 1945.
In het kader van zijn meerjarige onderzoek over de geschiedenis van het
werk- en opvoedingskamp Ohrbeck in het Osnabrückerland, kwam de historicus
Volker Issmer in contact met de voormalige Nederlandse dwangarbeiders Wim Genger,
Phida Wolff en Marc Edelstein, die hem teksten toevertrouwden, waarin zij hun
gedwongen verblijf in de regio Osnabrück en de daar geleden gruweldaden
beschreven; gedichten en verhalen van deze mannen, pas na jaren opgeschreven
voor hun familieleden.
Volker Issmer: 'Niederländer im Verdammten Land – Nederlanders in ’t Verdoemde
Land'.(tweetalig)
Zijn laatste werk is het openbaren van de biografie van zijn vader.
'Als Mitläufer (Kategorie IV) entnazifiziert. Die Memoiren meines Vaters'
Vader Issmer was in de positie als verantwoordelijke voor de N.S.Volkswohlfahrt
(NSV) im Landkreis Grafschaft Glatz (Schlesien). Doordat zijn opgroeiende
kinderen het Nazi verleden van de vader volledig afwezen is het schrift
'Den Lebenden zur Mahnung!' geschreven, in de 2e helft van de 50er jaren.
Omdat Volker dacht, dat in de schriften van zijn vader langdradige
verontschuldigingen zouden staan voor het NS-verleden, heeft hij deze in een la
gedaan en er niet meer naar willen kijken. Pas na het onderzoek
over het NS AZ Ohrbeck en dwangarbeiderskampen in en om Osnabrück, het geven
van lezingen over zijn werk en toen er vragen kwamen uit het publiek, werd hij
langzaam teruggeworpen op de gesprekken met zijn vader over zijn NS
verleden. Pas toen, in 2000, haalde Volker de schriften uit de la en begon te lezen, van
begin tot eind. In de drie schriften ontmoette hij een mens die zijn eigen herkomst, zijn
jeugdherinneringen en een kritische uiteenzetting hoe hij een nazi kon worden.
Hij geeft verantwoording van zijn daden, hoewel in zijn schriften nog het
nazi-denken in categorieën aanwezig is. Misschien kunnen de memoires van Vader
Issmer een verdere bijdrage leveren ter beantwoording van de vragen:
hoe het verklaarbaar is dat een ideologie als het NS het Duitse volk heeft
gepakt - aan de macht gekomen is - en het misdadige werk kon verrichten.
Uiteindelijk hebben de schriften vader en zoon weer samengebracht (2000).
Vader Hugo-Ernst Issmer geboren 1900, overleden 1977.
'Ich habe die Deutschen gehasst, aber heute sind sie anders'
Voormalig dwangarbeider en gevangene van de gevreesde Gestapo, Adriaan
Eijke, was in Osnabrück op uitnodiging van de Volkshochschule Osnabrück.
De heer Eijke (77) hoorde, via jonge buren die op Internet een site bekeken,
over het boek van Volker Issmer 'Niederländer im verdammten Land' 1998.
Hierin werd gesproken over het kamp Ohrbeck, deze naam hadden ze gehoord in de
verhalen van hun buurman. Vervolgens is een ontmoeting in Haarlem geregeld door
Koert Braches, de eerste vertegenwoordiger van Haarlem in Osnabrück, die ook Volker had
geholpen met het tot stand komen van zijn boek in twee talen. Greet Plekker en
Maarten Poldermans (van de Stichting Nationale Hannie Schaft-Herdenking) waren
bij deze ontmoeting aanwezig. De heer Eijke had zijn belevenissen op papier gezet
en Volker had veel vragen. Er ontstond een levendig gesprek. Speciaal was de
herinnering van februari 1945, van de moeder
|
Osnabrück partnerstad Haarlem
(52) en dochter (27) met kind die
zagen dat hij bezweek onder de last van zware cementzakken. De soldaat schopte
en sloeg hem om hem te dwingen overeind te komen. Een van de vrouwen protesteerde luid:
'Zo lang ik hier sta krijgt deze man geen slaag meer!' Waarop de soldaat zo’n
slag gaf op de schouder van deze vrouw met de stok, dat de stok doormidden brak.
Bij de vrijlating uit AZ Ohrbeck moest de heer Eijke zich weer melden bij de
Gestapo in de Schlosskeller van Osnabrück en daar zag hij een van de vrouwen
lopen. Nu wilde hij graag weten wat er van de vrouwen geworden was. In feite
hadden zij zich, met gevaar voor eigen leven, voor hem ingezet.
Zelfs is de heer Eijke er zeker van dat deze vrouw zijn leven
heeft gered door haar actie. Volker Issmer heeft een artikel voor de krant
geschreven over zijn ontmoeting met de heer Eijke en natuurlijk ook de vraag
gesteld of iemand wist wie deze vrouwen waren. Na een paar dagen kreeg Volker
een telefoontje van de dochter, Elli Wendt (nu 83 jaar oud) die het verhaal
herkende en vertelde dat zij dat geweest was met haar moeder.
Op de avond, georganiseerd door de Volkshochschule in Osnabrück zagen Elli
Wendt en haar nu 60-jarige dochter Elke Möller de heer Eijke weer terug. Frau
Wendt vertelde: 'Mijn moeder Luise Lütkehoff kreeg op 13 februari 1945 van de
Staatspolizei een waarschuwing, omdat zij een voor de bewaking van gevangenen
aangestelde man beledigd en vastgepakt had'. Het was een emotioneel weerzien. Bij
dit bezoek aan Osnabrück heeft de heer Eijke met Volker Issmer het AZ Ohrbeck
weer teruggezien, de plaats waar zoveel verschrikkelijke dingen zijn gebeurd. De
Volkshochschule had de heer Eijke uitgenodigd om een lezing te geven voor Osnabrückers
van heden, over zijn bevindingen in de oorlogsjaren. Er waren 60 deelnemers aan
deze avond.
Luise Lüttkehoff Strasse
In Osnabrück zal waarschijnlijk binnenkort de Carl Diem Strasse worden herbenoemd
als: Luise Lüttkehoff Strasse. Carl Diem is een sportlegende met twee kanten.
Hij heeft veel betekend voor de sport in Duitsland, is drager van de Olympische
Orde van het IOC. Hij was ook sportfunctionaris in de Nazi-tijd en sprak lovend
over de oorlog als 'voornaamste en oorspronkelijkste sport' en stuurde op 18
maart 1945, toen de Russen voor Berlijn stonden, kinderen en oude mannen vanuit
het Reichssportfield naar de 'finalen Opfergang für den Führer und das Vaterland'.
Hij wordt ook wel de Sport-Führer genoemd. Zijn naam wordt nu vervangen door de
naam van de eenvoudige Osnabrücker vrouw. Zij had de moed tijdens de WOII haar
mond open te doen toen een Nederlandse dwangarbeider door een opzichter
mishandeld werd. Luise Lüttkehoff wordt postuum geëerd.
Volker Issmer, samensteller van de tentoonstelling 'Frauen in Räderwerk der
Gestapo'. Op authentieke 'Kartei-karten' kun je lezen waarom mannen of vrouwen
gevangen genomen werden en opgesloten in de Gestapo Kelder. Opschriften
als: 'heeft arm in arm gelopen met Franse dwangarbeider…' of 'echtgenoot
heeft gemeld dat de vrouw zich negatief uitlaat over de Führer' geven veel te
denken! Een bijzondere tentoonstelling.
Boeken Volker Issmer
-'Das Arbeitserziehungslager Ohrbeck bei Osnabrück'. ISBN 3-9805661-9-6
-'Niederländer im Verdammten Land – Nederlanders in ’t Verdoemde Land'. ISBN 3-9805661-0-2
-'Als Mitläufer (Kategorie IV) entnazifiziert. Die Memoiren meines Vaters'. ISBN 3-89781-007-7
|